Odprawa emerytalna: ile wynosi, jak liczyć i 9 przykładów
Odprawa emerytalna wynosi co najmniej jedno miesięczne wynagrodzenie i należy się pracownikowi, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy. Warunek jest jeden, ale ważny: dostajesz ją tylko raz w życiu, więc drugi pracodawca nie wypłaci jej ponownie. Źródłem jest art. 92¹ Kodeksu pracy (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245), a sposób liczenia kwoty wynika z rozporządzeń Ministra Pracy z 1996 i 1997 r. Poniżej znajdziesz zasady, tabelę wyższych odpraw w samorządzie, informację o składkach ZUS i dziewięć gotowych przykładów: wniosek, wyliczenia ze stałej i zmiennej pensji oraz linijkę do CV, jeśli po emeryturze chcesz dalej pracować.
Odprawa emerytalna to jedyna wypłata w karierze, na którą czeka się kilkadziesiąt lat, a potem okazuje się, że kadry liczą ją inaczej, niż myślałeś. Zacznijmy od pisma, bo od niego zwykle wszystko się zaczyna.

Wzór 1: wniosek o wypłatę odprawy emerytalnej
104 słowaKielce, 6 listopada 2026 r.
Halina Wróblewska ul. Przykładowa 12/4, 25-001 Kielce stanowisko: starsza księgowa, dział finansowy
Przykładowe Zakłady Usługowe Sp. z o.o. Dział Kadr i Płac
Wniosek o wypłatę odprawy emerytalnej
W związku z rozwiązaniem umowy o pracę za wypowiedzeniem z dniem 31 grudnia 2026 r., w związku z przejściem na emeryturę, wnoszę o wypłatę odprawy pieniężnej na podstawie art. 92¹ § 1 Kodeksu pracy. Decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznaniu emerytury dostarczę niezwłocznie po jej otrzymaniu.
Oświadczam, że nie otrzymałam wcześniej odprawy emerytalnej ani rentowej u innego pracodawcy.
Proszę o przelew na rachunek, na który wpływa moje wynagrodzenie.
Z poważaniem Halina Wróblewska
Stwórz moje CVAlbo zacznij od gotowego wzoru CV
Co mówi art. 92¹ Kodeksu pracy
Przepis ma dwa paragrafy. Art. 92¹ § 1 brzmi: „Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.” Paragraf drugi: „Pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa.”
Z tego wynikają trzy warunki. Musisz spełniać warunki do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy. Stosunek pracy musi ustać w związku z przejściem na to świadczenie. I nie możesz mieć już wypłaconej odprawy emerytalnej ani rentowej. Kodeks nie mówi, kto rozwiązuje umowę ani w jakim trybie, więc może to być porozumienie stron, wypowiedzenie przez ciebie albo przez pracodawcę. Ważny jest związek między końcem pracy a przejściem na emeryturę.
Kodeks nie uzależnia odprawy od stażu. Jeden miesiąc pensji należy się tak samo po roku, jak po trzydziestu latach. Wyższe kwoty zależne od stażu mogą wynikać z przepisów szczególnych, układu zbiorowego pracy albo regulaminu wynagradzania. Najbardziej znany przykład to samorząd, opisany niżej. Odprawa przysługuje pracownikowi, czyli osobie na umowie o pracę. Kodeks pracy nie przyznaje jej przy umowie zlecenia ani o dzieło. Czym różnią się te umowy, opisujemy w poradniku o umowie o pracę.
Jak policzyć jednomiesięczne wynagrodzenie
Kodeks pracy nie mówi, jak liczyć „jednomiesięczne wynagrodzenie”. Robi to rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 r. (tekst jednolity Dz.U. 2017 poz. 927). Jego § 2 ust. 1 zaczyna się od zdania: „Zasady obowiązujące przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop stosuje się także w celu obliczenia”, a w pkt 7 wymienia „odprawy pieniężnej przysługującej pracownikowi w związku z przejściem na emeryturę lub rentę”.
Zasady ekwiwalentu za urlop są w rozporządzeniu z 8 stycznia 1997 r. o urlopach wypoczynkowych (Dz.U. 1997 nr 2 poz. 14), w § 14 do § 19. W skrócie:
| Składnik wynagrodzenia | Jak go uwzględnić | Przepis rozporządzenia z 1997 r. |
|---|---|---|
| Stała stawka miesięczna, np. pensja zasadnicza, stały dodatek funkcyjny | w wysokości należnej w miesiącu nabycia prawa | § 15 |
| Zmienne składniki za okresy do 1 miesiąca, np. premia miesięczna, prowizja | średnia z 3 miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia prawa | § 16 ust. 1 |
| Zmienne składniki za okresy dłuższe niż 1 miesiąc, np. premia kwartalna | średnia z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia prawa | § 17 ust. 1 |
Dlaczego to ważne: jeśli masz stałą pensję, odprawa równa się po prostu tej pensji. Jeśli dużą część zarobków stanowią premie, odprawa może być wyższa, niż sugeruje sama pensja zasadnicza. O ekwiwalencie za niewykorzystany urlop, który dostaniesz razem z odprawą, piszemy w poradniku o urlopie wypoczynkowym.

Wyliczenie 2: stała pensja miesięczna
44 słowaPracownik: Zbigniew Mucha, technik utrzymania ruchu, pensja zasadnicza 5800,00 zł brutto, bez premii zmiennych. Krok 1. Stała stawka miesięczna: uwzględnia się ją w wysokości należnej w miesiącu nabycia prawa (§ 15). Krok 2. Brak składników zmiennych. Wynik: odprawa emerytalna wynosi 5800,00 zł brutto.

Wyliczenie 3: pensja i zmienna premia miesięczna
78 słówPracownica: Danuta Kostrzewa, kierowniczka zmiany w sklepie, pensja zasadnicza 5000,00 zł brutto oraz premia miesięczna zależna od wyników. Premia w 3 miesiącach przed miesiącem nabycia prawa: wrzesień 600,00 zł, październik 900,00 zł, listopad 750,00 zł. Krok 1. Średnia premii (§ 16 ust. 1): (600,00 + 900,00 + 750,00) ÷ 3 = 2250,00 ÷ 3 = 750,00 zł. Krok 2. Pensja zasadnicza (§ 15): 5000,00 zł. Wynik: odprawa emerytalna wynosi 5000,00 + 750,00 = 5750,00 zł brutto.

Wyliczenie 4: pensja i premia kwartalna
82 słowaPracownik: Leszek Burzyński, handlowiec, pensja zasadnicza 5400,00 zł brutto oraz premia kwartalna. Premie kwartalne wypłacone w 12 miesiącach przed miesiącem nabycia prawa: 1200,00 zł, 1500,00 zł, 900,00 zł, 1200,00 zł. Krok 1. Suma premii: 1200,00 + 1500,00 + 900,00 + 1200,00 = 4800,00 zł. Krok 2. Średnia miesięczna z 12 miesięcy (§ 17 ust. 1): 4800,00 ÷ 12 = 400,00 zł. Krok 3. Pensja zasadnicza (§ 15): 5400,00 zł. Wynik: odprawa emerytalna wynosi 5400,00 + 400,00 = 5800,00 zł brutto.
Wyższe odprawy w samorządzie
Pracownicy samorządowi mają własną, wyższą skalę. Art. 38 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1135) stanowi: „W związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości”, i podaje trzy progi.
| Staż pracy pracownika samorządowego | Odprawa | Podstawa |
|---|---|---|
| po 10 latach pracy | dwumiesięczne wynagrodzenie | art. 38 ust. 3 pkt 1 |
| po 15 latach pracy | trzymiesięczne wynagrodzenie | art. 38 ust. 3 pkt 2 |
| po 20 latach pracy | sześciomiesięczne wynagrodzenie | art. 38 ust. 3 pkt 3 |
Wynagrodzenie liczy się, jak mówi art. 38 ust. 4, „według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy”, czyli tak samo jak wyżej. Do stażu art. 38 ust. 5 wlicza wszystkie poprzednio zakończone okresy zatrudnienia, nie tylko pracę w samorządzie. Pracownik samorządowy z mniej niż 10 latami pracy korzysta z ogólnej zasady Kodeksu pracy, czyli z jednomiesięcznej odprawy.
Inne grupy, na przykład nauczyciele, mają odprawy w swoich ustawach, w przypadku nauczycieli w Karcie Nauczyciela. Jeśli pracujesz w sektorze publicznym, sprawdź pragmatykę swojego zawodu albo zapytaj kadry o podstawę.

Wyliczenie 5: pracownik samorządowy, 22 lata pracy
77 słówPracownica: Grażyna Pilch, inspektorka w urzędzie gminy, łączny staż pracy 22 lata, w tym 14 lat w urzędzie. Wynagrodzenie liczone jak ekwiwalent za urlop: 6400,00 zł brutto miesięcznie. Krok 1. Do stażu wlicza się wszystkie poprzednie okresy zatrudnienia (art. 38 ust. 5): 22 lata. Krok 2. Ponad 20 lat pracy: sześciomiesięczne wynagrodzenie (art. 38 ust. 3 pkt 3). Krok 3. 6400,00 × 6 = 38 400,00 zł. Wynik: odprawa emerytalna wynosi 38 400,00 zł brutto.

Wyliczenie 6: pracownik samorządowy, 12 lat pracy
57 słówPracownik: Jerzy Kmita, kierowca w starostwie, łączny staż pracy 12 lat. Wynagrodzenie liczone jak ekwiwalent za urlop: 5200,00 zł brutto miesięcznie. Krok 1. Co najmniej 10 lat, mniej niż 15 lat: dwumiesięczne wynagrodzenie (art. 38 ust. 3 pkt 1). Krok 2. 5200,00 × 2 = 10 400,00 zł. Wynik: odprawa emerytalna wynosi 10 400,00 zł brutto.
Składki ZUS i podatek od odprawy
Od odprawy emerytalnej nie płaci się składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 316) w § 2 ust. 1 wylicza przychody, które nie są podstawą wymiaru składek, a w pkt 2 wymienia „odprawy pieniężne przysługujące w związku z przejściem na emeryturę lub rentę”.
Odprawa nie jest jednak zwolniona z podatku. Pracodawca pobiera od niej zaliczkę na PIT według przepisów o podatku dochodowym, tak jak od wynagrodzenia, więc na konto trafi mniej niż kwota brutto. Dokładną kwotę netto zobaczysz na rozliczeniu z kadr.
Jeszcze jedna zależność. Odprawa nie wlicza się do minimalnego wynagrodzenia: ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę wyłącza ją w art. 6 ust. 5 pkt 2. Szczegóły w poradniku o najniższej krajowej.

Wyliczenie 7: o ile mniej potrąceń niż od pensji
87 słówOdprawa: 5800,00 zł brutto (z wyliczenia 2). Składki pracownika na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, które byłyby potrącone od pensji tej samej wysokości: emerytalne 9,76 % i rentowe 1,5 % (art. 16 i 22 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), razem 11,26 %. Krok 1. 5800,00 × 0,1126 = 653,08 zł. Wynik: od odprawy nie potrąca się tych 653,08 zł składek emerytalnych i rentowych, bo odprawa nie jest podstawą ich wymiaru (§ 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 1998 r.). Zaliczkę na PIT pracodawca potrąca.
Co jeszcze dostajesz przy przejściu na emeryturę
Odprawa to nie jedyna kwota i nie jedyny dokument na koniec pracy. Kodeks pracy przewiduje jeszcze dwie rzeczy, o które warto upomnieć się w tym samym piśmie.
Pierwsza to ekwiwalent za niewykorzystany urlop. Art. 171 § 1 Kodeksu pracy brzmi: „W przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny.” Pracodawca wypłaca go w zwykłym terminie wypłaty wynagrodzenia (art. 171 § 4), a jeśli ten termin przypada przed końcem umowy, to w ciągu 10 dni od jej rozwiązania (art. 171 § 5). Ekwiwalent liczy się według tego samego rozporządzenia z 1997 r., według którego liczy się odprawę.
Druga to świadectwo pracy. Art. 97 § 1 mówi, że pracodawca ma je wydać w dniu, w którym następuje ustanie stosunku pracy, jeżeli nie zamierza zatrudnić cię ponownie w ciągu 7 dni. ZUS i kolejny pracodawca będą o nie pytać, więc odbierz je od razu i zachowaj kopię razem z decyzją o emeryturze i rozliczeniem odprawy.
| Należność lub dokument | Podstawa | Kiedy |
|---|---|---|
| Odprawa emerytalna lub rentowa | art. 92¹ § 1 KP | przy ustaniu stosunku pracy w związku z emeryturą lub rentą |
| Ekwiwalent za niewykorzystany urlop | art. 171 § 1 i § 4 KP | w terminie wypłaty wynagrodzenia albo do 10 dni od rozwiązania umowy |
| Świadectwo pracy | art. 97 § 1 KP | w dniu ustania stosunku pracy |
Odprawa emerytalna a odprawa pośmiertna
Te dwie odprawy często się myli, bo obie są w tym samym dziale Kodeksu pracy. Odprawa pośmiertna z art. 93 należy się rodzinie pracownika, który zmarł w czasie trwania stosunku pracy albo w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku chorobowego. W przeciwieństwie do odprawy emerytalnej zależy od stażu u danego pracodawcy: według art. 93 § 2 wynosi jednomiesięczne wynagrodzenie przy zatrudnieniu krótszym niż 10 lat, trzymiesięczne po co najmniej 10 latach i sześciomiesięczne po co najmniej 15 latach. Dostaje ją małżonek i inni członkowie rodziny spełniający warunki do renty rodzinnej, w częściach równych (art. 93 § 4 i § 5).
Obie odprawy liczy się według zasad ekwiwalentu za urlop: rozporządzenie z 1996 r. wymienia odprawę pośmiertną w § 2 ust. 1 pkt 8, tuż obok odprawy emerytalnej.
Cztery sytuacje, w których ludzie się mylą
Wszystkie poniższe odpowiedzi wynikają z samego brzmienia art. 92¹: liczy się to, czy stosunek pracy ustał, czy ustał w związku z emeryturą lub rentą i czy odprawę już raz wypłacono.
| Sytuacja | Czy odprawa się należy | Dlaczego |
|---|---|---|
| Umowa na czas określony wygasa, a ty od razu przechodzisz na emeryturę | tak | stosunek pracy ustał, a koniec pracy łączy się z przejściem na emeryturę |
| Masz przyznaną emeryturę, ale dalej pracujesz u tego samego pracodawcy | nie, dopóki pracujesz | stosunek pracy nie ustał |
| Dostałeś odprawę rentową, a po latach przechodzisz na emeryturę | nie | art. 92¹ § 2: kto otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa |
| Kończysz pracę, a o emeryturę wnioskujesz po długiej przerwie | sporne | trudniej wykazać związek, więc zapisz go w porozumieniu lub wypowiedzeniu |
Najczęstszy błąd to przekonanie, że odprawę należy wypłacić „przy emeryturze”, nawet gdy pracownik zostaje w firmie. Tak nie jest. Jeśli po przyznaniu emerytury pracujesz dalej na tej samej umowie, odprawę dostaniesz dopiero wtedy, gdy ta umowa się skończy, i tylko jeśli skończy się w związku z przejściem na emeryturę. Jeśli planujesz pracę na emeryturze u tego samego pracodawcy, zapytaj kadry na piśmie, jak potraktują odprawę w twoim przypadku, zanim podpiszesz jakiekolwiek porozumienie. Odpowiedź na piśmie łatwiej potem pokazać, gdy w kadrach zmieni się osoba, która ją dała.
Kiedy i jak dostać odprawę
Art. 92¹ nie podaje osobnego terminu wypłaty. Termin może wynikać z regulaminu wynagradzania, a jeśli go tam nie ma, najprościej ustalić z kadrami, że odprawa przyjdzie razem z ostatnim wynagrodzeniem. Wniosek nie jest wymagany przez przepisy, ale ułatwia sprawę, szczególnie gdy umowa kończy się, zanim nadejdzie decyzja z ZUS. Warto w nim od razu napisać, że nie dostałeś odprawy u innego pracodawcy, bo kadry muszą to sprawdzić ze względu na art. 92¹ § 2.
Najważniejsze jest słowo „w związku”. Jeśli kończysz pracę na przykład z powodu wypowiedzenia w zwykłym trybie, a emeryturę bierzesz dopiero po roku przerwy, kadry mogą uznać, że związku nie ma. Dlatego w porozumieniu albo w wypowiedzeniu zapisz wprost, że rozwiązanie umowy następuje w związku z przejściem na emeryturę. Wzory wypowiedzeń znajdziesz w artykule o wypowiedzeniu umowy o pracę.

Wzór 8: wypowiedzenie umowy o pracę w związku z przejściem na emeryturę
74 słowaKielce, 30 września 2026 r.
Halina Wróblewska starsza księgowa, dział finansowy
Przykładowe Zakłady Usługowe Sp. z o.o.
Wypowiedzenie umowy o pracę
Niniejszym wypowiadam umowę o pracę na czas nieokreślony zawartą 1 marca 2004 r. z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, który upływa 31 grudnia 2026 r. Rozwiązanie umowy następuje w związku z przejściem na emeryturę. Proszę o wypłatę odprawy emerytalnej na podstawie art. 92¹ § 1 Kodeksu pracy oraz o wydanie świadectwa pracy.
Halina Wróblewska
Praca po odprawie i CV emeryta
Odprawa zamyka jeden stosunek pracy, ale nie zabrania pracować dalej. Wiele osób po przejściu na emeryturę wraca na część etatu albo na zlecenie, często w tej samej branży. Pamiętaj tylko, że drugiej odprawy emerytalnej już nie dostaniesz, nawet u nowego pracodawcy. W CV emeryta liczą się te same rzeczy co zawsze: konkretne doświadczenie, wyniki i jasno opisana dostępność, na przykład wymiar etatu, który cię interesuje. Zasady znajdziesz w artykule jak napisać CV, a pismo przewodnie w poradniku o podaniu o pracę. Taką linijkę dopiszesz, gdy stworzysz CV w kreatorze: wypełnianie każdego ze 148 szablonów i ocena ATS są bezpłatne po zalogowaniu, a za szablony Pro płacisz przy pobieraniu.

Wzór 9: linijka o dostępności w CV osoby na emeryturze
31 słówDostępność: od 1 lutego 2027 r., umowa o pracę na 1/2 etatu albo umowa zlecenie, praca stacjonarna w Kielcach. Doświadczenie: 22 lata w księgowości, w tym rozliczenia VAT i zamknięcia roku.
Najczęściej zadawane pytania
Ile wynosi odprawa emerytalna?
Według art. 92¹ § 1 Kodeksu pracy co najmniej jednomiesięczne wynagrodzenie, liczone jak ekwiwalent za urlop. Wyższe kwoty mogą wynikać z przepisów szczególnych, układu zbiorowego albo regulaminu wynagradzania.
Czy odprawa emerytalna zależy od stażu pracy?
W Kodeksie pracy nie. W samorządzie tak: po 10 latach dwumiesięczna, po 15 latach trzymiesięczna, po 20 latach sześciomiesięczna (art. 38 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych).
Czy od odprawy emerytalnej płaci się ZUS?
Nie płaci się składek emerytalnych i rentowych, bo rozporządzenie z 18 grudnia 1998 r. wyłącza odprawy emerytalne i rentowe z podstawy ich wymiaru. Pracodawca pobiera natomiast zaliczkę na PIT.
Czy odprawa emerytalna przysługuje dwa razy?
Nie. Art. 92¹ § 2 mówi, że pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa. Dotyczy to także odprawy rentowej.
Czy na umowie zlecenia przysługuje odprawa emerytalna?
Nie na podstawie Kodeksu pracy, bo art. 92¹ dotyczy pracownika. Odprawę na zleceniu mogłaby przewidywać tylko sama umowa.
Jak liczy się premię do odprawy emerytalnej?
Premię miesięczną liczy się ze średniej z 3 miesięcy, a premię za okresy dłuższe niż miesiąc ze średniej z 12 miesięcy przed miesiącem nabycia prawa (§ 16 i § 17 rozporządzenia z 1997 r.).
Więcej z tej serii
- Ile zarabia fizjoterapeuta: ustawa, dane GUS i 8 przykładów
- Ile zarabia prawnik: dane GUS, stawki i 8 przykładów
- Najniższa krajowa: kwota, stawka godzinowa i 9 przykładów
- Umowa o pracę: rodzaje, obowiązkowe elementy i 9 przykładów
- Umowa zlecenie: zasady, składki, emerytura i 9 przykładów
- Średnia krajowa: kwoty GUS, mediana, netto i 8 przykładów