Wróć do bloga
    Kariera

    Urlop bezpłatny: zasady, składki, staż i 7 gotowych wzorów

    Autorzy: Opublikowano 8 listopada 2026Zaktualizowano 8 listopada 202612 min czytania

    Urlop bezpłatny dostajesz tylko na własny wniosek, a pracodawca może, ale nie musi, się na niego zgodzić. Warunek, o którym trzeba wiedzieć przed złożeniem wniosku: czas urlopu bezpłatnego nie liczy się do stażu, nie masz w nim ubezpieczenia chorobowego, a prawo do świadczeń NFZ tracisz po 30 dniach. Podstawą jest art. 174 Kodeksu pracy (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245), a skutki dla ubezpieczeń opisują Zielona Linia i ZUS, cytowane niżej. Na stronie masz tabelę wszystkich skutków, różnicę między zwykłym urlopem bezpłatnym a urlopem na pracę u innego pracodawcy i siedem gotowych wzorów: wnioski, klauzulę odwołania, dwa wyliczenia i linijkę do CV.

    Słowo „bezpłatny” w nazwie mówi tylko połowę prawdy. Nie płaci pracodawca, ale też nie płaci nikt inny, łącznie z ZUS w razie choroby.

    Gotowy przykład: Wniosek o urlop bezpłatny na 2 miesiące, wyjazd i kurs językowy, 78 słów

    Wniosek o urlop bezpłatny na 2 miesiące, wyjazd i kurs językowy

    78 słów

    Szczecin, 10 stycznia 2027 r.

    Oliwia Banaś specjalistka ds. obsługi klienta, dział eksportu

    Pani Małgorzata Kruk kierownik działu eksportu „Narwil Seafood” sp. z o.o.

    Wniosek o udzielenie urlopu bezpłatnego

    Na podstawie art. 174 § 1 Kodeksu pracy proszę o udzielenie mi urlopu bezpłatnego w okresie od 1 marca do 30 kwietnia 2027 r.

    Urlop przeznaczę na intensywny kurs języka hiszpańskiego. Bieżące zamówienia z rynku hiszpańskiego przekażę Panu Robertowi Sikorze do 26 lutego 2027 r.

    Z poważaniem Oliwia Banaś

    Stwórz moje CVAlbo zacznij od gotowego wzoru CV

    Co mówi art. 174 i dlaczego pracodawca może odmówić

    Przepis jest krótki. Art. 174 § 1: „Na wniosek pracownika złożony w postaci papierowej lub elektronicznej, pracodawca może udzielić mu urlopu bezpłatnego”. Słowo „może” robi tu całą robotę. W przeciwieństwie do urlopu wypoczynkowego, macierzyńskiego czy ojcowskiego, pracodawca nie ma obowiązku się zgodzić.

    Zielona Linia dodaje trzy praktyczne zasady. Po pierwsze: „Pracodawca nie ma prawa wysłać pracownika na urlop bezpłatny bez wniosku i zgody pracownika”. Po drugie, nie musisz podawać powodu, choć krótkie uzasadnienie zwykle pomaga. Po trzecie: „Przepisy prawa pracy nie określają minimalnej i maksymalnej długości trwania urlopu bezpłatnego”. Może trwać dzień albo kilka lat, jeśli obie strony się zgodzą.

    Urlop bezpłatny może dostać każdy pracownik, niezależnie od rodzaju umowy i stażu. Zielona Linia pisze, że wniosek można złożyć nawet pierwszego dnia pracy. Pracodawca może się zgodzić, odmówić albo zaproponować inny termin. Zielona Linia podkreśla, że urlop bezpłatny może zostać udzielony na dowolny cel, więc wniosek na naukę i wniosek na podróż mają tę samą podstawę prawną.

    Skutki urlopu bezpłatnego: tabela

    CoSkutek urlopu bezpłatnegoŹródło
    wynagrodzenienie przysługujeZielona Linia
    staż pracy do uprawnień pracowniczychnie wlicza sięart. 174 § 2
    urlop wypoczynkowyproporcjonalnie niższy po urlopie bezpłatnym trwającym co najmniej miesiącart. 155²
    ubezpieczenie choroboweprzerwa, brak składek, brak zasiłku chorobowegoZielona Linia, ZUS
    ubezpieczenie zdrowotneprawo do świadczeń wygasa po 30 dniach od początku urlopuZielona Linia, art. 69 ust. 3 ustawy o świadczeniach
    wypowiedzenie przez pracodawcęniedopuszczalne w czasie urlopu, z wyjątkiem upadłości i likwidacjiart. 41 i 41¹
    okres oczekiwania na zasiłek po powrocieprzerwa z powodu urlopu bezpłatnego nie przerywa okresu ubezpieczeniaZUS

    Art. 174 § 2 mówi wprost: „Okresu urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze”. Zielona Linia wylicza, czego to dotyczy: okresu, od którego zależy prawo do urlopu wypoczynkowego, nagród jubileuszowych, odprawy i długości okresu wypowiedzenia umowy na czas nieokreślony.

    Gotowy przykład: Wyliczenie: jak 4 miesiące urlopu bezpłatnego przesuwają próg 26 dni urlopu, 124 słowa

    Wyliczenie: jak 4 miesiące urlopu bezpłatnego przesuwają próg 26 dni urlopu

    124 słowa

    Pracownik: Damian Rusek, technik laboratorium, pełny etat. Staż urlopowy na 1 stycznia 2027 r.: 9 lat i 10 miesięcy (szkoła średnia zawodowa 5 lat plus praca). Bez urlopu bezpłatnego próg 10 lat osiągnąłby 1 marca 2027 r.

    Krok 1. Urlop bezpłatny: 1 lutego–31 maja 2027 r., 4 miesiące. Krok 2. Art. 174 § 2: tych 4 miesięcy nie wlicza się do stażu. Krok 3. Na 1 lutego 2027 r. stażu brakuje do 10 lat 1 miesiąca. Krok 4. Liczenie stażu wznawia się 1 czerwca 2027 r., więc 10 lat stuknie 1 lipca 2027 r.

    Wynik: próg 10 lat, od którego wymiar urlopu rośnie z 20 do 26 dni, przesuwa się z 1 marca na 1 lipca 2027 r., o 4 miesiące urlopu bezpłatnego.

    Jak liczy się sam staż, ze szkołą i od 2026 roku także ze zleceniami, opisujemy w poradniku o urlopie wypoczynkowym.

    Składki, zasiłek chorobowy i NFZ

    To najważniejsza część dla każdego, kto planuje dłuższy urlop bezpłatny. Zielona Linia cytuje wyjaśnienie ZUS: „Urlop bezpłatny jest przerwą w ubezpieczeniu chorobowym. W okresie urlopu bezpłatnego nie są odprowadzane składki na to ubezpieczenie.” Skutek jest prosty: jeśli zachorujesz w czasie urlopu bezpłatnego, za ten okres nie dostaniesz zasiłku chorobowego. Zielona Linia dodaje, że z tego samego powodu nie przysługuje wtedy zasiłek opiekuńczy, macierzyński ani świadczenie rehabilitacyjne. Ponieważ nie dostajesz wynagrodzenia, od tego okresu nie są też naliczane składki emerytalne z tytułu tej umowy o pracę, więc dłuższy urlop bezpłatny oznacza mniej zapisów na twoim koncie w ZUS. Jeśli planujesz kilka miesięcy przerwy, policz to razem z budżetem wyjazdu.

    Z ubezpieczeniem zdrowotnym jest podobnie, z jednym okresem przejściowym. Według Zielonej Linii pracownik na urlopie bezpłatnym „traci prawo do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego po upływie 30 dni od dnia rozpoczęcia urlopu”, zgodnie z art. 69 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Po tym czasie potrzebujesz innego tytułu do ubezpieczenia.

    Masz trzy typowe wyjścia:

    • zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny, na przykład przez małżonka, który podlega ubezpieczeniu;
    • dobrowolne ubezpieczenie w NFZ na podstawie pisemnego wniosku, jeśli mieszkasz w Polsce;
    • inny tytuł, na przykład praca na umowie u innego podmiotu w czasie urlopu.

    Po powrocie nie zaczynasz od zera. ZUS wyjaśnia, że do okresu ubezpieczenia „zalicza się poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa w ubezpieczeniu nie przekracza 30 dni albo jest spowodowana urlopem wychowawczym, bezpłatnym lub odbywaniem czynnej służby wojskowej jako żołnierz niezawodowy”. Nie czekasz więc ponownie 30 dni na prawo do zasiłku.

    Urlop wypoczynkowy po urlopie bezpłatnym

    Urlop bezpłatny trwający co najmniej miesiąc zmniejsza urlop wypoczynkowy za dany rok. Art. 155² § 1 pkt 1 każe wtedy liczyć urlop jak u nowego pracodawcy, proporcjonalnie, a § 2 mówi, że jeśli urlop bezpłatny przypada po nabyciu prawa do urlopu w danym roku, wymiar obniża się proporcjonalnie. Wyjątek: jeśli przed urlopem bezpłatnym wykorzystałeś już pełny urlop, nikt ci go nie zabierze.

    Gotowy przykład: Wyliczenie: urlop wypoczynkowy w 2027 roku po 2 miesiącach urlopu bezpłatnego, 117 słów

    Wyliczenie: urlop wypoczynkowy w 2027 roku po 2 miesiącach urlopu bezpłatnego

    117 słów

    Pracownica: Oliwia Banaś, staż 12 lat, roczny wymiar 26 dni. Urlop bezpłatny: 1 marca–30 kwietnia 2027 r., 2 pełne miesiące kalendarzowe. Przed urlopem bezpłatnym wykorzystała 3 dni urlopu wypoczynkowego.

    Krok 1. Art. 155² § 2: urlop bezpłatny przypadł po nabyciu prawa do urlopu 1 stycznia 2027 r., więc wymiar ulega proporcjonalnemu obniżeniu. Krok 2. Miesiące pracy w 2027 r.: 12 − 2 = 10. Krok 3. Art. 155²a § 1: 10/12 × 26 = 21,67 dnia. Krok 4. Art. 155³ § 1: zaokrąglenie w górę, 22 dni. Krok 5. Do wykorzystania po powrocie: 22 − 3 = 19 dni.

    Wynik: zamiast 26 dni Oliwia ma w 2027 r. 22 dni urlopu wypoczynkowego, z czego zostało jej 19.

    Jeśli chcesz uniknąć tej straty, zaplanuj urlop wypoczynkowy przed urlopem bezpłatnym. Kodeks pozwala na obniżenie tylko wtedy, gdy przed urlopem bezpłatnym nie wykorzystałeś urlopu w pełnym wymiarze.

    Urlop dłuższy niż 3 miesiące: klauzula odwołania

    Art. 174 § 3 daje stronom jedną opcję przy dłuższych urlopach: „Przy udzielaniu urlopu bezpłatnego, dłuższego niż 3 miesiące, strony mogą przewidzieć dopuszczalność odwołania pracownika z urlopu z ważnych przyczyn”. Zielona Linia dodaje, że jeśli takiej klauzuli nie wpisano, odwołanie nie jest możliwe, chyba że za twoją zgodą. Przed podpisaniem sprawdź więc, czy taki zapis jest i co oznaczają „ważne przyczyny”.

    Gotowy przykład: Porozumienie o urlopie bezpłatnym na 6 miesięcy z klauzulą odwołania, 106 słów

    Porozumienie o urlopie bezpłatnym na 6 miesięcy z klauzulą odwołania

    106 słów

    Porozumienie w sprawie urlopu bezpłatnego

    1. Na wniosek pracownika, Krzysztofa Gila, z 5 grudnia 2026 r., pracodawca, „Laboratorium Analiz Środowiskowych Torlen” sp. z o.o., udziela mu urlopu bezpłatnego od 1 lutego do 31 lipca 2027 r. 2. Zgodnie z art. 174 § 3 Kodeksu pracy strony przewidują możliwość odwołania pracownika z urlopu z ważnych przyczyn. Za ważną przyczynę strony uznają nieobecność obu pozostałych techników uprawnionych do obsługi chromatografu, trwającą dłużej niż 5 dni roboczych. 3. Pracodawca zawiadamia pracownika o odwołaniu co najmniej 14 dni przed dniem stawienia się do pracy. 4. Pracownik zachowuje prawo powrotu na dotychczasowe stanowisko po zakończeniu urlopu.

    Szczecin, 20 grudnia 2026 r.

    Urlop bezpłatny na pracę u innego pracodawcy

    Art. 174¹ to osobny rodzaj urlopu bezpłatnego. Pracodawca udziela go za twoją zgodą, w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy, na okres ustalony w porozumieniu między pracodawcami. Różnica jest jedna, ale ważna: art. 174¹ § 2 stanowi, że taki okres „wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze u dotychczasowego pracodawcy”. Staż się więc nie zatrzymuje. Porozumienie zawierają między sobą pracodawcy, a ty wyrażasz zgodę na piśmie albo elektronicznie.

    CechaZwykły urlop bezpłatny (art. 174)Urlop na pracę u innego pracodawcy (art. 174¹)
    kto inicjujepracownik, wnioskiempracodawca, za zgodą pracownika
    podstawawniosek pracownikaporozumienie między pracodawcami
    staż u dotychczasowego pracodawcynie liczy sięliczy się
    typowy przypadekwyjazd, nauka, sprawy osobisteoddelegowanie do spółki z grupy albo partnera
    Gotowy przykład: Zgoda pracownika na urlop bezpłatny w celu pracy u innego pracodawcy, 66 słów

    Zgoda pracownika na urlop bezpłatny w celu pracy u innego pracodawcy

    66 słów

    Wrocław, 15 marca 2027 r.

    Jolanta Stasiak inżynier procesu, dział technologii

    Zarząd „Odlewnia Brenniak” sp. z o.o.

    Oświadczenie

    Na podstawie art. 174¹ § 1 Kodeksu pracy wyrażam zgodę na udzielenie mi urlopu bezpłatnego w celu wykonywania pracy w „Odlewni Brenniak Serwis” sp. z o.o., na okres od 1 kwietnia do 31 grudnia 2027 r., ustalony w porozumieniu między pracodawcami z 10 marca 2027 r.

    Jolanta Stasiak

    Jeśli w czasie zwykłego urlopu bezpłatnego chcesz dorobić, Zielona Linia potwierdza, że możesz pracować u innych pracodawców w kraju i za granicą, a także na umowie cywilnoprawnej u własnego pracodawcy, jeśli zadania różnią się od tych z umowy o pracę. Zasady takiej umowy opisujemy w poradniku o umowie zleceniu.

    Wniosek o urlop bezpłatny: pięć elementów

    Kodeks nie ma wzoru wniosku, wymaga tylko postaci papierowej albo elektronicznej. Zielona Linia wskazuje minimum: wniosek powinien zawierać wskazanie chęci wykorzystania urlopu oraz okres jego trwania. W praktyce dobry wniosek ma pięć elementów:

    • podstawę prawną, czyli art. 174 § 1 Kodeksu pracy;
    • dokładne daty początku i końca urlopu;
    • krótki powód, jeśli chcesz go podać, choć nie musisz;
    • plan przekazania obowiązków na czas nieobecności;
    • podpis i datę złożenia.

    Złóż wniosek z wyprzedzeniem, najlepiej kilka tygodni przed planowanym startem. Pracodawca nie ma ustawowego terminu na odpowiedź, a dłuższy urlop wymaga zwykle zaplanowania zastępstwa. Poproś o odpowiedź na piśmie. Zielona Linia radzi pracodawcy udokumentować decyzję, na przykład dopiskiem na wniosku, i tę samą zasadę warto stosować po twojej stronie: zachowaj kopię z decyzją.

    Urlop bezpłatny czy inne rozwiązanie

    Zanim złożysz wniosek, sprawdź, czy inny rodzaj wolnego nie da ci tego samego bez utraty stażu i ubezpieczenia. Kilka sytuacji powtarza się najczęściej.

    Krótki wyjazd albo sprawa osobista na kilka dni: najpierw urlop wypoczynkowy, bo jest płatny i nie przerywa ubezpieczeń. Nagła sprawa jednego dnia: urlop na żądanie, opisany w poradniku o urlopie na żądanie. Opieka nad małym dzieckiem przez dłuższy czas: urlop wychowawczy, który w przeciwieństwie do bezpłatnego wlicza się do stażu, co opisujemy w poradniku o urlopie wychowawczym. Chęć pracy mniej, ale bez całkowitej przerwy: zmiana wymiaru etatu porozumieniem stron, a ile godzin to oznacza, liczymy w poradniku ile godzin ma etat.

    Urlop bezpłatny zostaje najlepszym wyborem wtedy, gdy potrzebujesz dłuższej przerwy na własny cel, a nie przysługuje ci żaden z urlopów ustawowych. Typowe przykłady to nauka, wyjazd za granicę, praca sezonowa w innym kraju albo opieka nad dorosłym członkiem rodziny. Przy dłuższym urlopie zaplanuj z wyprzedzeniem dwie sprawy: ubezpieczenie zdrowotne po 30 dniach i wykorzystanie urlopu wypoczynkowego przed startem.

    Okres wypowiedzenia i nagrody: gdzie urlop bezpłatny boli najbardziej

    Art. 174 § 2 działa na każde uprawnienie zależne od stażu u pracodawcy. Najbardziej odczuwalny jest okres wypowiedzenia. Art. 36 § 1 uzależnia go od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy: 2 tygodnie przy zatrudnieniu krótszym niż 6 miesięcy, 1 miesiąc przy co najmniej 6 miesiącach i „3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata”.

    Przykład w liczbach, bez osobnego bloku. Pracujesz w firmie od 1 września 2024 roku, a od 1 czerwca do 31 sierpnia 2027 roku jesteś na urlopie bezpłatnym. Bez urlopu 3 lata zatrudnienia minęłyby 1 września 2027 roku. Ponieważ 3 miesięcy urlopu nie wlicza się do okresu zatrudnienia, próg 3 lat przesuwa się na 1 grudnia 2027 roku. Jeśli we wrześniu 2027 roku pracodawca wypowie ci umowę, okres wypowiedzenia wyniesie 1 miesiąc, a nie 3.

    To samo dotyczy nagród jubileuszowych i innych świadczeń z regulaminu wynagradzania, które zależą od stażu. Przed złożeniem wniosku o dłuższy urlop sprawdź w regulaminie, czy nie zbliżasz się do progu, i porównaj daty.

    Ochrona w czasie urlopu i powrót

    Na urlopie bezpłatnym nadal jesteś pracownikiem. Art. 41 stanowi, że pracodawca nie może wypowiedzieć umowy „w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy”, jeżeli nie upłynął okres uprawniający do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Wyjątkiem jest upadłość lub likwidacja pracodawcy (art. 41¹ § 1). Umowę można natomiast rozwiązać porozumieniem stron. Zielona Linia dodaje: „Pracownik ma prawo powrotu do pracy po wykorzystaniu urlopu bezpłatnego.”

    Jeśli chcesz wrócić wcześniej, Kodeks nie daje ci jednostronnego prawa do skrócenia urlopu bezpłatnego. Potrzebne jest porozumienie z pracodawcą. Jeśli zamiast powrotu planujesz odejście, zasady wypowiedzenia opisujemy w poradniku o wypowiedzeniu umowy o pracę.

    Gotowy przykład: Mail z prośbą o skrócenie urlopu bezpłatnego i wcześniejszy powrót, 57 słów

    Mail z prośbą o skrócenie urlopu bezpłatnego i wcześniejszy powrót

    57 słów

    Temat: Wcześniejszy powrót z urlopu bezpłatnego

    Dzień dobry Pani Małgorzato,

    kurs, na który wzięłam urlop bezpłatny do 30 kwietnia 2027 r., skończył się dwa tygodnie wcześniej. Proszę o zgodę na skrócenie urlopu i powrót do pracy od poniedziałku 19 kwietnia 2027 r.

    Jeśli wyrazi Pani zgodę, potwierdzę to pismem w kadrach w dniu powrotu.

    Pozdrawiam Oliwia Banaś

    Urlop bezpłatny w CV i na rozmowie

    Krótki urlop bezpłatny nie wymaga żadnej wzmianki w CV, bo zatrudnienie trwa. Długi, na przykład roczny wyjazd, warto opisać jedną linijką, szczególnie jeśli w tym czasie zdobyłeś coś, co pasuje do pracy, o którą się starasz: język, kurs, wolontariat. Na rozmowie mów o tym tak samo konkretnie, jak o każdym innym doświadczeniu. Pomoże ci w tym poradnik o rozmowie kwalifikacyjnej.

    Gotowy przykład: Linijka w CV: roczny urlop bezpłatny na wolontariat za granicą, 30 słów

    Linijka w CV: roczny urlop bezpłatny na wolontariat za granicą

    30 słów

    09.2027–08.2028: urlop bezpłatny, zatrudnienie trwa („Narwil Seafood” sp. z o.o.). Wolontariat w fundacji edukacyjnej w Walencji, prowadzenie zajęć z języka polskiego, język hiszpański na poziomie B2 (certyfikat DELE).

    W CV liczą się daty i to, co z tego okresu zostało ci w umiejętnościach. Układ pozostałych sekcji podpowie poradnik jak napisać CV. Gotowy szablon wypełnisz bez opłat, kiedy stworzysz CV w kreatorze.

    Stwórz moje CV

    Najczęściej zadawane pytania

    Czy pracodawca musi zgodzić się na urlop bezpłatny?

    Nie. Art. 174 § 1 mówi, że pracodawca może udzielić urlopu bezpłatnego. Może się zgodzić, odmówić albo zaproponować inny termin.

    Czy na urlopie bezpłatnym mam ubezpieczenie zdrowotne?

    Przez pierwsze 30 dni tak. Później prawo do świadczeń NFZ wygasa i potrzebujesz innego tytułu, na przykład zgłoszenia przez członka rodziny albo dobrowolnego ubezpieczenia w NFZ.

    Czy urlop bezpłatny liczy się do stażu pracy?

    Zwykły nie (art. 174 § 2). Liczy się tylko urlop bezpłatny na pracę u innego pracodawcy z art. 174¹, i to u dotychczasowego pracodawcy.

    Ile może trwać urlop bezpłatny?

    Przepisy nie ustalają ani minimum, ani maksimum. O długości decyduje porozumienie z pracodawcą, a przy urlopie dłuższym niż 3 miesiące można wpisać klauzulę odwołania.

    Czy mogę pracować w czasie urlopu bezpłatnego?

    Tak. Możesz pracować u innego pracodawcy w kraju i za granicą, a nawet na umowie cywilnoprawnej u własnego pracodawcy, jeśli zadania są inne niż w umowie o pracę.

    Czy urlop bezpłatny zmniejsza urlop wypoczynkowy?

    Tak, jeśli trwa co najmniej miesiąc i przypada po nabyciu prawa do urlopu w danym roku (art. 155²). Wymiar obniża się proporcjonalnie, chyba że przed urlopem bezpłatnym wykorzystałeś już pełny urlop.

    Więcej z tej serii

    Zacznij swoje CV · Edytor CV. CVBooster for iPhone is on the App Store.

    Follow CVBooster: LinkedIn · Instagram · Facebook · YouTube · Pinterest